Sanskrit Text in Telugu , Kannada, Gujarati, Devanagari, English

|| om tat sat||

Sundarakanda
Sarga 53

The word that sticks in mind as we read this Sarga is 'શીતો ભવ'; which means 'may (he) become cooler' ; Who? 'Hanuma' ; So here it means 'let Hanuma become cooler'. This is Sita's prayer.

It is not a simple prayer.

It is prayer where Sita is using all her ascetic powers.
યદ્યતિ પતિ શુશ્રૂષા' - 'If I have served my husband well'
'યદ્યસ્તિ ચરિતં તપઃ' -' If there is power in my penance'
'યદિ ચાસ્તેકપત્નીત્વં' -'If I have been true to my marriage vows'
'યદિ વાભાગ્યશેષો મે' - If I have any fortune left'
'શીતો ભવ હનુમતઃ' - 'Let Hanuma become cool'
It means Sita is staking all her ascetic powers.

Sita is praying to God of Fire that he shall ensure that Hanuma remains cool. That is because Rakshasas set Hanuman's tail on fire.

How Sita has come to that stage is what we hear in this Sarga,

Now we go through Slokas of fifty third Sarga

||Sloka 53.01||

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા દશગ્રીવો મહાબલઃ|
દેશકાલહિતં વાક્યં ભ્રાતુરુત્તરમબ્રવીત્||53.01||

સ|| દશગ્રીવઃ મહાબલઃ તસ્ય તદ્વચનં દેશકાલહિતં વાક્યં શ્રુત્વા ભ્રાતુરુઃ ઉત્તરં અબ્રવીત્||

||Sloka meanings||

દશગ્રીવઃ મહાબલઃ -
powerful ten-headed one
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા -
hearing his brother's words
દેશકાલહિતં વાક્યં -
which are keeping in line with the time, place and propriety,
ભ્રાતુરુઃ ઉત્તરં અબ્રવીત્-
spoke to his brother in reply

||Sloka summary||

"The powerful ten-headed one, Ravana, hearing his brother's words which are keeping in line with the time, place and propriety, spoke in reply."||53.01||

||Sloka 53.02||

સમ્યગુક્તં હિ ભવતા દૂતવધ્યા વિગર્હિતા|
અવશ્યં તુ વધા દન્યઃ ક્રિયતા મસ્યનિગ્રહઃ||53.02||

સ|| ભવતા સમ્યક્ ઉક્તં દૂત વધ્યા વિગર્હિતા| અસ્ય નિગ્રહઃ વધાત્ અન્યઃ અવશ્યં ક્રિયતાં ||

||Sloka meanings||

ભવતા સમ્યક્ ઉક્તં -
you have spoken well
દૂત વધ્યા વિગર્હિતા -
killing messenger is censured
અસ્ય નિગ્રહઃ વધાત્ -
instead of killing him
અન્યઃ અવશ્યં ક્રિયતાં -
other (punishment) can be done

||Sloka summary||

"You have spoken well. Killing messenger is censured. His punishment other than killing can surely be done." ||53.02||

Though he rejected the Vibhishana's words " ન દૂત વધ્યાં ", "messengers are not to be killed", Ravana turns around to accept the same. .

||Sloka 53.03||

કપીનાં કિલ લાંગૂલં ઇષ્ટં ભવતિ ભૂષણમ્|
તદસ્ય દીપ્યતાં શીઘ્રં તેન દગ્ધેન ગચ્છતુ||53.03||

સ|| કપીનાં ભૂષણં લાંગૂલં ઇષ્ટં ભવતિ | તત્ અસ્ય ( લાંગૂલં) દીપ્યતાં | તેન દગ્ધેન શીઘ્રં ગચ્છતુ||

||Sloka meanings||

કપીનાં લાંગૂલં ભૂષણં -
tail is Vanara's ornament
ઇષ્ટં ભવતિ - dear to them
તત્ અસ્ય ( લાંગૂલં) દીપ્યતાં -
so his tail may be set on fire
તેન દગ્ધેન શીઘ્રં ગચ્છતુ -
once it is burnt he can go quickly

||Sloka summary||

"The tail is Vanara's ornament, and is dear to them. So his tail may be set on fire. Once it is burnt he can go quickly." ||53.03||

||Sloka 53.04||

તતઃ પશ્યં ત્વિમં દીનં અંગવૈરૂપ્યકર્શિતમ્|
સમિત્ર જ્ઞાતયઃ સર્વે બાન્ધવાઃ સસુહૃત્ જનાઃ||53.04||

સ|| તતઃ ઇમં અંગવૈરૂપ્યકર્શિતં દીનં જ્ઞાતયઃ સર્વે બાંધવાઃ સમિત્ર સસુહૃત્ પશ્યં||

||Sloka meanings||

તતઃ ઇમં - then his
અંગવૈરૂપ્યકર્શિતં દીનં -
thus disfigured and pitiable
ઇમં જ્ઞાતયઃ સર્વે સમિત્ર બાંધવાઃ સસુહૃત્-
those who know him, all his relatives, close friends
પશ્યં ઇમં- let him be seen

||Sloka summary||

" Then all his friends relatives and his kinsmen will see him disfigured and deformed".||53.04||

||Sloka 53.05||

આજ્ઞાપયત્ રાક્ષસેંદ્રઃ પુરં સર્વં સ ચત્વરમ્|
લાંગૂલેન પ્રદીપ્તેન રક્ષોભિઃ પરિણીયતામ્||53.05||

સ|| રાક્ષસેંદ્રઃ આજ્ઞાપયત્ લાંગૂલેન પ્રદીપ્તેન ( અયં ) રક્ષોભિઃ સર્વં પુરં સ ચત્વરં પરિણીયતાં||

||Sloka meanings||

રાક્ષસેંદ્રઃ આજ્ઞાપયત્ -
king of Rakshasas ordered
લાંગૂલેન પ્રદીપ્તેન -
with the tail set on fire
સર્વં પુરં સ ચત્વરં -
all over the city's four corners
રક્ષોભિઃ પરિણીયતાં -
taken around by Rakshasas

||Sloka summary||

"The king of Rakshasas ordered that with the tail set on fire, the Rakshasas may take him all over the city's four corners." ||53.05||

||Sloka 53.06||

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા રાક્ષસાઃ કોપકર્ષિતાઃ|
વેષ્ટયન્તિ સ્મ લાંગૂલં જીર્ણૈઃ કાર્પાસજૈઃ પટૈઃ||53.06||

સ|| તસ્ય તત્ વચનં શ્રુત્વા રાક્ષસાઃ કોપકર્શિતાઃ તસ્ય લાંગૂલં જીર્ણૈઃ કાર્પાસજૈઃ પટૈઃ વેષ્ટયંતિ સ્મ||

||Sloka meanings||

તસ્ય તત્ વચનં શ્રુત્વા -
hearing those words of the king
રાક્ષસાઃ કોપકર્શિતાઃ - angry Rakshasas
તસ્ય લાંગૂલં જીર્ણૈઃ કાર્પાસજૈઃ પટૈઃ -
his tail with tatters of cotton
વેષ્ટયંતિ સ્મ - started wrapping

||Sloka summary||

"Hearing those words , the angry Rakshasas started wrapping his tail with tatters of cotton." ||53.06||

||Sloka 53.07||

સંવેષ્ટ્યમાને લાંગૂલે વ્યવર્થત મહાકપિઃ|
શુષ્ક મિન્દનમાસાદ્ય વનેષ્વિવ હુતાશનઃ||53.07||

સ||લાંગૂલે સંવેષ્ટ્યમાને મહાકપિઃ વ્યવર્ધત (યથા)વનેષુ શુષ્કં ઇંધનં આસાદ્ય હુતાશનઃ ઇવ ||

||Sloka meanings||

લાંગૂલે સંવેષ્ટ્યમાને -
while the tail was being wrapped
મહાકપિઃ વ્યવર્ધત -
great Vanara grew in size
(યથા)વનેષુ શુષ્કં -
dry wood of the forest
ઇંધનં આસાદ્ય હુતાશનઃ ઇવ -
like wild fire fed by

||Sloka summary||

"While the tail was being wrapped, the great Vanara grew in size like a wild fire fed by dry wood of the forest. Then they soaked the tail and set fire to the same." ||53.07||

||Sloka 53.08||

તૈલેન પરિષિચ્યાથ તેઽગ્નિં તત્રાભ્યપાતયન્|
લાંગૂલેન પ્રદીપ્તેન રાક્ષસાં સ્તા નપાતયત્||53.08||
રોષામર્ષા પરીતાત્મા બાલસૂર્ય સમાનનઃ|

સ||અથ તે તૈલેન પરિષિચ્યતત્ર અગ્નિમ્ અભ્યપાતયન્ | બાલસૂર્ય સમાનનઃ રોષામર્ષપરીતાત્મા પ્રદીપ્તેન લાંગૂલેન તાન્ રાક્ષસાન્ અપાતયત્||

||Sloka meanings||

અથ તે તૈલેન પરિષિચ્ય -
then they having soaked with oil
તત્ર અગ્નિમ્ અભ્યપાતયન્ -
lit fire there
બાલસૂર્ય સમાનનઃ -
looking like a rising Sun
રોષામર્ષપરીતાત્મા -
overtaken by indignation and anger
પ્રદીપ્તેન લાંગૂલેન -
with burning tail
તાન્ રાક્ષસાન્ અપાતયત્ -
he struck the Rakshasas

||Sloka summary||

"Then they lit fire there, having soaked with oil. Overtaken by indignation and anger and looking like a rising Sun, he struck the Rakshasas with his tail."||53.08||

||Sloka 53.09||

લાંગૂલં સંપ્રદીપ્તં તુ દ્રષ્ટું તસ્ય હનૂમતઃ||53.09||
સહ સ્ત્રી બાલવૃદ્ધાશ્ચ જગ્મુઃ પ્રીતા નિશાચરાઃ|

સ|| તસ્ય હનૂમતઃ લાંગૂલમ્ પ્રદીપ્તં તં દ્રષ્ટું પ્રીતાઃ નિશાચરાઃ બાલવૃદ્ધાશ્ચ સહ સ્ત્રી જગ્મુઃ||

||Sloka meanings||

તસ્ય હનૂમતઃ લાંગૂલમ્ પ્રદીપ્તં -
Hanuman with his tail burning bright
તં દ્રષ્ટું પ્રીતાઃ નિશાચરાઃ -
to see him happy Rakshasas
બાલવૃદ્ધાશ્ચ સહ સ્ત્રી જગ્મુઃ -
children and old people along with women came

||Sloka summary||

"To see the Hanuman with his tail burning bright, happy Rakshasas, children and old people along with women came."||53.09||

||Sloka 53.10||

સ ભૂય સંગતૈઃ ક્રૂરૈઃ રાક્ષસૈઃ હરિસત્તમઃ ||53.10||
નિબદ્ધઃ કૃતવાન્ વીરઃ તત્કાલસદૃશીં મતિમ્|

સ|| સંગતૈઃ ક્રૂરૈઃ રાક્ષસૈઃ ભૂયઃ નિબદ્ધઃ સઃ વીરઃ હરિસત્તમઃ તત્કાલ સદૃશીં મતિં કૃતવાન્ ||

||Sloka meanings||

સંગતૈઃ ક્રૂરૈઃ રાક્ષસૈઃ -
by the cruel Rakshasa who gathered
ભૂયઃ નિબદ્ધઃ સઃ વીરઃ -
again bound that hero
તત્કાલ સદૃશીં -
appropriate for the moment.
હરિસત્તમઃ મતિં કૃતવાન્ -
Vanaras thought about

||Sloka summary||

"When the Rakshasas gathered together and bound Hanuman again, the best of Vanaras thought of what was appropriate for the moment."||53.10||

||Sloka 53.11||

કામં ખલુ નમે શક્તા નિબદ્ધાસ્યાપિ રાક્ષસાઃ||53.11|
છિત્વાપાશાન્ સમુત્પત્ય હન્યામહં ઇમાન્પુનઃ|

સ||રક્ષસાઃ નિબદ્ધસ્યાપિ મે ન શક્તાઃ કામં ખલુ | અહં પુનઃ પાશાન્ છિત્વાસમુત્પાત્ય ઇમાન્ હન્યામ્||

||Sloka meanings||

નિબદ્ધસ્યાપિ રક્ષસાઃ -
although bound by Rakshasas
મે ન શક્તાઃ કામં ખલુ -
they are surely not capable
અહં પુનઃ પાશાન્ છિત્વા -
again breaking the bonds
અહં સમુત્પાત્ય ઇમાન્ હન્યામ્-
I can kill all of them

||Sloka summary||

Although bound by Rakshasa they are not capable. I can again break the bonds and kill them.

||Sloka 53.12||

યદિ ભર્તુર્હિતાર્થાય ચરન્તં ભર્તૃશાસનાત્ ||53.12||
બધ્નન્યેતે દુરાત્માનો ન તુ મે નિષ્કૃતિઃ કૃતા|

સ||ભર્તુઃ હિતાર્થાય ચરંતં એતે દુરાત્મનઃ બર્તૃશાસનાત્ બધ્નંતિ યદિ મે નિકૃતિઃ ન કૃતા||

||Sloka meanings||

ભર્તુઃ હિતાર્થાય ચરંતં -
moving here for the well-being of my master
યદિ મે નિકૃતિઃ ન કૃતા -
if I escape I will not be doing my duty
એતે દુરાત્મનઃ - these evil ones
ભર્તૃશાસનાત્ બધ્નંતિ -
bound me on the orders of their master

||Sloka summary||

"While moving here for the well-being of my master , I will not be doing my duty if I escape . These evil ones bound me on the orders of their master. "

||Sloka 53.13, 14||

સર્વેષામેવ પર્યાપ્તો રાક્ષસાના મહં યુધિ||53.13||
કિંતુ રામસ્ય પ્રીત્યર્થં વિષહિષ્યેઽહ મીદૃશં|
લંકા ચારયિતવ્યા વૈ પુનરેવ ભવદિતિ||53.14||

સ||યુધિ અહં સર્વેષાંએવ રાક્ષસાનાં પર્યાપ્તઃ | કિંતુ રામસ્ય પ્રીત્યર્થં અહં ઈદૃશમ્ લંકા પુનરેવ ચારયિતવ્યા ભવેત્ | ઇતિ વિષહિષ્યે||

||Sloka meanings||

યુધિ અહં - In the battle
સર્વેષાં એવ રાક્ષસાનાં પર્યાપ્તઃ -
I am enough for all the Rakshasas
કિંતુ રામસ્ય પ્રીત્યર્થં -
for the sake of Rama
ઈદૃશમ્ લંકા - this Lanka
અહં પુનરેવ ચારયિતવ્યા ભવેત્ -
I will go around seeing again
ઇતિ વિષહિષ્યે - will bear that

||Sloka summary||

" In the battle I am enough for all the Rakshasas. But for the sake of Rama I will go around Lanka like this. I will bear this."

||Sloka 53.15||

રાત્રૌન હિ સુદૃષ્ટા મે દુર્ગકર્મ વિધાનતઃ|
અવશ્યમેવ દ્રષ્ટવ્યા મયા લંકા નિશાક્ષયે||53.15||

સ|| લંકા દુર્ગકર્મવિહાનતઃ રાત્રૌ સુદૃષ્ટા ન હિ નિશાક્ષયે મયા | અવશ્યમેવ દ્રષ્ટવ્યા||

||Sloka meanings||

લંકા દુર્ગકર્મવિહાનતઃ -
fortifications of Lanka
રાત્રૌ સુદૃષ્ટા ન હિ -
not been seen by me clearly in the night
નિશાક્ષયે મયા -
before night ends
અવશ્યમેવ દ્રષ્ટવ્યા-
I shall surely see

||Sloka summary||

"The fortifications of Lanka have not been seen by me clearly in the late hours of the night. They ought to be seen."

||Sloka 53.16||

કામં બદ્ધસ્ય મે ભૂયઃ પુચ્છસ્યોદ્દીપમનેન ચ|
પીડાં કુર્વન્તુ રક્ષાંસિ ન મેsસ્તિ મનસઃ શ્રમઃ||53.16||

સ|| ભૂયઃ બદ્ધસ્ય મે પુચ્છસ્ય ઉદ્દીપનેન રક્ષાંસિ કામં પીડાં કુર્વંતુ | મે મનસઃ શ્રમઃ નાસ્તિ||

||Sloka meanings||

ભૂયઃ બદ્ધસ્ય મે -
again by binding me
પુચ્છસ્ય ઉદ્દીપનેન -
burning of the tail
રક્ષાંસિ કામં પીડાં કુર્વંતુ -
Rakshasa's may torment me
મે મનસઃ શ્રમઃ નાસ્તિ-
that is not tiresome for me

||Sloka summary||

"Again by binding me and burning of the tail the Rakshasa's may torment me as they wish. That is not tiresome for me".||53.16||

||Sloka 53.17||

તતઃ તે સંવૃતાકારં સત્ત્વવન્તં મહાકપિં|
પરિગૃહ્ય યયુર્હૃષ્ટા રાક્ષસાઃ કપિકુંજરમ્||53.17||

સ|| તતઃ તે રાક્ષસાઃ હૃષ્ટાઃ સંવૃતાકારં સત્ત્વવંતં કપિકુંજરં મહાકપિં પરિગૃહ્ય યયુઃ||

||Sloka meanings||

તતઃ તે રાક્ષસાઃ હૃષ્ટાઃ -
then the Rakshasas joyfully
સંવૃતાકારં સત્ત્વવંતં -
contracted and powerful
કપિકુંજરં મહાકપિં -
hanuman the best of Vanaras
પરિગૃહ્ય યયુઃ -
took him around

||Sloka summary||

"Then the Rakshasas joyfully captured the shrunken Vanara, the elephant among Vanaras, and left." ||53.17||

||Sloka 53.18||

શંખ ભેરીનિનાદૈઃ તં ઘોષયન્તઃ સ્વકર્મભિઃ|
રાક્ષસાઃ ક્રૂરકર્માણઃ ચારયન્તિ સ્મ તાં પુરીમ્||53.18||

સ|| ક્રૂરકર્મણઃ રાક્ષસાઃ તં શંખભેરીનિનાદૈશ્ચ સ્વકર્મભિઃ ઘોષયંતઃ તાં પુરીં ચારયંતિ સ્મ||

||Sloka meanings||

ક્રૂરકર્મણઃ રાક્ષસાઃ -
Rakshasas who are known cruel actions
તં - that hanuman
શંખભેરીનિનાદૈશ્ચ સ્વકર્મભિઃ ઘોષયંતઃ -
beating drums and blowing conches , announcing their deeds
તાં પુરીં ચારયંતિ સ્મ-
paraded him around the city

||Sloka summary||

"The Rakshasas who are known cruel actions, beating drums and blowing conches , announcing their deeds, paraded him around the city." ||53.18||

||Sloka 53.19||

અન્વીયમાનો રક્ષોભિ ર્યયૌ સુખમરિન્દમઃ|
હનુમાંશ્ચારયામાસ રાક્ષસાનાં મહપુરીં||53.19||

સ|| અરિંદમઃ હનુમાન્ રક્ષોભિઃ અન્વીયમાનઃ સુખં યયૌ| રાક્ષસાનાં મહપુરીં ચારયામાસ||

||Sloka meanings||

અરિંદમઃ હનુમાન્ -
subduer of enemies , Hanuman
રક્ષોભિઃ અન્વીયમાનઃ -
being taken around by Rakshasas
સુખં યયૌ - felt good
રાક્ષસાનાં મહપુરીં ચારયામાસ -
he ranged forth in the city of Rakshasas

||Sloka summary||

"The subduer of enemies , Hanuman being followed by Rakshasas went around happily. He ranged forth in the city of Rakshasas."||53.19||

||Sloka 53.20||

અથાપશ્યત્ વિમાનાનિ વિચિત્રાણિ મહાકપિઃ|
સંવૃતાન્ ભૂમિભાગાંશ્ચ સુવિભક્તાંશ્ચ ચત્વરાન્||53.20||

સ|| અથ મહાકપિઃ વિચિત્રાણિ વિમાનાનિ સંવૃતાન્ ભૂમિભાગાંશ્ચ સુવિભક્તાન્ ચત્વારાન્ અપશ્યત્ ||

||Sloka meanings||

અથ મહાકપિઃ -
then the great Vanara
વિચિત્રાણિ વિમાનાનિ -
wonderful towering mansions
સંવૃતાન્ ભૂમિભાગાંશ્ચ -
secure underground places
સુવિભક્તાન્ ચત્વારાન્ -
well laid out squares and streets.
અપશ્યત્ - saw

||Sloka summary||

Then the great Vanara saw wonderful towering mansions secured all over and well laid out squares and streets.||53.20||

||Sloka 53.21||

વીધીશ્ચ ગૃહસંબાધાઃ કપિઃ શૃંગાટકાનિ ચ|
તથા રથ્યોપરથ્યાશ્ચ તથૈવ ગૃહકાન્તરાન્||53.21||
ગૃહાશ્ચ મેઘસંકાશાન્ દદર્શ પવનાત્મજઃ|

સ|| પવનાત્મજઃ કપિઃ ગૃહસંબાધાઃ વીથિઃ શૃંગાટકાનિ ચ તથા રથ્યોપરથ્યાશ્ચ તથૈવચ ચ ગૃહકાંતરાન્ મેઘસંકાસાન્ ગૃહાંશ્ચ દદર્શ||

||Sloka meanings||

પવનાત્મજઃ કપિઃ -
son of wind god, the Vanara
ગૃહસંબાધાઃ વીથિઃ -
streets with houses
શૃંગાટકાનિ ચ -
beautiful tall mansions
તથા રથ્યોપરથ્યાશ્ચ-
with highways and byways
તથૈવચ ચ ગૃહકાંતરાન્ મેઘસંકાસાન્ ગૃહાંશ્ચ - similarly interiors paths of houses, also houses appearing like clouds
દદર્શ- saw

||Sloka summary||

"The son of wind god, the Vanara, saw streets with houses and beautiful tall mansions, highways and byways. Similarly he saw interior routes of houses, also houses appearing like clouds."||53.21||

||Sloka 53.22||

ચત્વરેષુ ચતુષ્કેષુ રાજમાર્ગે તથૈવ ચ||53.22||
ઘોષયન્તિ કપિં સર્વે ચારીક ઇતિ રાક્ષસાઃ|

સ|| સર્વે રક્ષસાઃ ચત્વરેષુ ચતુષ્કેષુ તથૈવ ચ રાજમાર્ગે કપિં ચારીકઃ ઇતિ ઘોષયંતિ||

||Sloka meanings||

સર્વે રક્ષસાઃ -
all the Rakshasas
ચત્વરેષુ ચતુષ્કેષુ -
in the cross roads, the altars with four pillars
તથૈવ ચ રાજમાર્ગે ચ -
similarly along the Royal path too
કપિં ચારીકઃ ઇતિ ઘોષયંતિ-
announcing that Vanara as a thief

||Sloka summary||

"All the Rakshasas went around the cross roads, the altars with four pillars, the royal path announcing the Vanara as a thief."||53.22||

||Sloka 53.23||

સ્ત્રીબાલ વૃદ્ધા નિર્જગ્મુઃ તત્ર તત્ર કુતૂહલાત્||53.23||
તં પ્રદીપિતલાંગૂલં હનુમન્તં દિદૃક્ષવઃ|

સ|| પ્રદીપિતલાંગૂલં તં હનૂમંતં દિદૃક્ષવઃ સ્ત્રીબાલવૃદ્ધાઃ તત્ર તત્ર કુતૂહલાત્ નિર્જગ્મુઃ||

||Sloka meanings||

પ્રદીપિતલાંગૂલં તં -
with glowing tail
હનૂમંતં દિદૃક્ષવઃ -
to see Hanuman
સ્ત્રીબાલવૃદ્ધાઃ તત્ર તત્ર -
women, children and old people here and there
કુતૂહલાત્ નિર્જગ્મુઃ -
gathered with curiosity

||Sloka summary||

"To see Hanuman with glowing tail , women, children and old people gathered with curiosity everywhere."||53.23||

||Sloka 53.24||

દીપ્યમાને તતઃ તસ્ય લાંગૂલાગ્રે હનૂમતઃ||53.24||
રાક્ષસ્ય સ્તા વિરૂપાક્ષ્યઃ શંસુર્દેવાવ્યાસ્તદપ્રિયમ્|

સ|| તતઃ તત્ર હનૂમતઃ લાંગૂલાગ્રે દીપ્યમાને વિરૂપાક્ષ્યઃ તાઃ રાક્ષસ્યઃ દેવ્યાઃ અપ્રિયં તત્ શંસુઃ||

||Sloka meanings||

તતઃ તત્ર હનૂમતઃ -
then there Hanuman's
લાંગૂલાગ્રે દીપ્યમાને -
tail was set on fire
વિરૂપાક્ષ્યઃ તાઃ રાક્ષસ્યઃ -
Rakshasis with ugly looking eyes
દેવ્યાઃ અપ્રિયં તત્ શંસુઃ-
informed the unpleasant news to the divine lady

||Sloka summary||

"Then as the Hanuman's tail was set on fire , the ugly looking Rakshasis informed the unpleasant news to the divine lady Sita." ||53.24||

||Sloka 53.25||

યસ્ત્વયા કૃત સંવાદઃ સીતે તામ્રમુખઃ કપિઃ||53.25||
લાંગૂલેન પ્રદીપ્તેન સ એષ પરિણીયતે|

સ|| સીતે યઃ તામ્રમુખઃ કપિઃ ત્વયા કૃતસંવાદઃ સ એષઃ પ્રદીપ્તેન લાંગૂલેન પરિણીયતે ||

||Sloka meanings||
સીતે યઃ તામ્રમુખઃ કપિઃ -
o Sita, the Vanara with red face
ત્વયા કૃતસંવાદઃ -
one who spoke to you
સ એષઃ પ્રદીપ્તેન લાંગૂલેન -
he with his tail set on fire
પરિણીયતે - being paraded

||Sloka summary||

"Oh Sita, the Vanara with red face , who spoke to you , he was being paraded in the streets with his tail set on fire". ||53.25||

||Sloka 53.26||

શ્રુત્વા તદ્વચનં ક્રૂરં આત્માપહરણોપમમ્||53.26||
વૈદેહી શોક સંતપ્તા હૂતાશનમુપાગમત્|

સ|| વૈદેહી આત્માપહરણોપમં ક્રૂરં તત્ વચનં શ્રુત્વા શોકસંતપ્તા હુતાશનં ઉપાગમત્||

||Sloka meanings||

આત્માપહરણોપમં -
that which was equal to her abduction
ક્રૂરં તત્ વચનં શ્રુત્વા -
hearing those cruel words
વૈદેહી શોકસંતપ્તા હુતાશનં ઉપાગમત્ -
Vaidehi burning with grief invoked the god of fire

||Sloka summary||

"Vaidehi hearing that news which was as cruel as her abduction, burning with grief invoked the god of fire." ||53.26||

||Sloka 53.27||

મંગળાભિમુખી તસ્ય સા તદાઽઽસીન્મહાકપેઃ||
ઉપતસ્થે વિશાલાક્ષી પ્રયતા હવ્યવાહનમ્||53.27||

સ|| તદા સા મહાકપેઃ તસ્ય મંગળાભિમુખી આસીત્| વિશાલાક્ષી પ્રયતા હવ્યવાહનમ્ ઉપતસ્થે||

||Sloka meanings||

તદા સા - then that lady
મહાકપેઃ - for the great Vanara
તસ્ય મંગળાભિમુખી આસીત્ -
wishing auspicious happenings for him
વિશાલાક્ષી પ્રયતા -
the large eyed one in her mind
હવ્યવાહનમ્ ઉપતસ્થે-
invoked the god of fire

||Sloka summary||

"Then that lady wishing auspicious happenings for the great Vanara invoked the god of fire in her mind." ||53.27||

||Sloka 53.28||

યદ્યસ્તિ પતિશુશ્રૂષા યદ્યસ્તિ ચરિતં તપઃ|
યદિ ચાસ્ત્યેકપત્નીત્વં શીતો ભવતુ હનૂમતઃ||53.28||

સ|| પતિશુશ્રૂષા અસ્તિ યદિ તપઃ ચરિતં અસ્તિ યદિ એકપત્નીત્વં અસ્તિ ચ યદિ ત્વં હનૂમતઃ શીતઃ ભવ||

||Sloka meanings||

પતિશુશ્રૂષા અસ્તિ યદિ -
if I have served my husband
તપઃ ચરિતં અસ્તિ યદિ -
if I have practiced austerities,
એકપત્નીત્વં અસ્તિ ચ યદિ-
if I am loyal to my husband
ત્વં હનૂમતઃ શીતઃ ભવ -
you be cool for Hanuman.

||Sloka summary||

"If I have served my husband, if I have practiced austerities, if I am loyal to my husband , you be cool for Hanuman." ||53.28||

||Sloka 53.29||

યદિકિંચિદનુક્રોશઃ તસ્ય મય્યસ્તિ ધીમતઃ|
યદિ વા ભાગ્યશેષો મે શીતો ભવતુ હનૂમતઃ||53.29||

સ|| ધીમતઃ તસ્ય મયિ કિંચિત્ અનુક્રોશઃ અસ્તિ યદિ મે ભાગ્ય શેષઃ યદિ વા હનૂમતઃ શીતઃ ભવ||

||Sloka meanings||

ધીમતઃ તસ્ય - the wise one
મયિ કિંચિત્ અનુક્રોશઃ અસ્તિ -
has a little compassion for me
યદિ મે ભાગ્ય શેષઃ -
if there is any luck with me
યદિ વા હનૂમતઃ શીતઃ ભવ -
let Hanuman become cool

||Sloka summary||

"If the wise one has a little compassion for me , if there is any luck with me, let Hanuman become cool." ||53.29||

||Sloka 53.30||

યદિ માં વૃત્તિ સંપન્નાં તત્સમાગમ લાલસાં|
સ વિજાનાતિ ધર્માત્મા શીતો ભવતુ હનૂમતઃ||53.30||

સ|| ધર્માત્મા સઃ મામ્ વૃત્તસંપન્નાં તત્સમાગમલાલસાં વિજાનતે યદિ હનૂમતઃ શીતઃ ભવ||

||Sloka meanings||

ધર્માત્મા સઃ - he, the righteous one
મામ્ વૃત્તસંપન્નાં -
(believes) me being pure in mind
તત્સમાગમલાલસાં વિજાનતે યદિ-
believes that I am longing to unite with him
હનૂમતઃ શીતઃ ભવ -
be cool for Hanuman.

||Sloka summary||

"If the righteous one believes I am pure in mind , and that I am longing to unite with him then be cool for Hanuman." ||53.30||

In these four Slokas Sita prays to God of Fire to protect Hanuma. In that prayer she places all her power at stake for the safety of Hanuman. We will review this at the end of the chapter.

||Sloka 53.31||

યદિ માં તારયેદાર્યઃ સુગ્રીવઃ સત્યસંગરઃ|
અસ્માદુઃખામ્બુસંરોધાત્ શીતો ભવ હનૂમતઃ||53.31||

સ|| આર્યઃ સત્યસંગરઃ સુગ્રીવઃ અસ્માત્ દૂખામ્બુ સંરોધાત્ માં તારયેત્ યદિ હનૂમતઃ શીતઃ ભવ||

||Sloka meanings||

આર્યઃ સત્યસંગરઃ સુગ્રીવઃ -
Sugriva the noble one who is true to his promise
અસ્માત્ દૂખામ્બુ સંરોધાત્ -
from this sea of sorrows
માં તારયેત્ યદિ-
if he is going to rescue me
હનૂમતઃ શીતઃ ભવ -
then be cool for Hanuman

||Sloka summary||

"If Sugriva the noble one who is true to his promise in warfare is going to rescue me from this sea of sorrows then be cool for Hanuman".||53.31||

||Sloka 53.32||

તતઃ તીક્ષ્ણાર્ચિ રવ્યગ્રઃ પ્રદક્ષિણશિખો નલઃ|
જજ્વાલ મૃગશાબાક્ષ્યા શ્શંસન્નિવ શિવં કપેઃ||53.32||

સ|| તતઃ અનલઃ મૃગશાબાક્ષ્યાઃ કપેઃ શિવં શંસન્નિવ તીક્ષ્ણાર્ચિઃ પ્રદક્ષિણશિખઃ અવ્યગ્રઃ જજ્વાલ||

||Sloka meanings||

તતઃ અનલઃ -
then the fire god
મૃગશાબાક્ષ્યાઃ -
to the fawn eyed lady
કપેઃ શિવં શંસન્નિવ -
as if announcing the auspiciousness of the Vanara
તીક્ષ્ણાર્ચિઃ પ્રદક્ષિણશિખઃ -
intense flame with tips of the flames moving
અવ્યગ્રઃ જજ્વાલ- steadily glowed

||Sloka summary||

"Then tips of the intense flame glowed steadily as though assuring the fawn eyed lady about being auspicious to the Vanara." ||53.32||

||Sloka 53.33||

હનુમજ્જનકશ્ચાપિ પુચ્છાનલયુતોઽનિલઃ|
વવૌ સ્વાસ્થ્યકરો દેવ્યાઃ પ્રાલેયાનિલશીતલઃ||53.33||

સ|| હનુમત્ જનકઃ અનિલઃ પુચ્છાનલયુતઃ દેવ્યાઃ સ્વાસ્થ્યકરઃ પ્રાલેયાનિલશીતલઃ વવૌ||

||Sloka meanings||

હનુમત્ જનકઃ -
hanuman's father too
પુચ્છાનલયુતઃ અનિલઃ-
(to) the fire god burning the tail
દેવ્યાઃ સ્વાસ્થ્યકરઃ -
divine lady's prayer for safety
પ્રાલેયાનિલશીતલઃ વવૌ-
blew cool wind like wind from cool mountains

||Sloka summary||

"The father of Hanuman the wind god and the fire god burning the tail, blew cool wind , in response to her prayers ." ||53.33||

||Sloka 53.34||

દહ્યમાને ચ લાંગૂલે ચિંતયામાસ વાનરઃ||53.34||
પ્રદીપ્તોsગ્નિરયં કસ્માન્નમાં દહતિ સર્વતઃ|

સ||લાંગૂલે દહ્યમાને વાનરઃ ચિંતયામાસ| સર્વતઃ પ્રદીપ્તઃ અયં અગ્નિઃ મામ્ કસ્માત્ ન દહતિ ||

||Sloka meanings||

લાંગૂલે દહ્યમાને -
as the tail continued burning
વાનરઃ ચિંતયામાસ -
Hanuman started thinking
સર્વતઃ પ્રદીપ્તઃ અયં અગ્નિઃ -
the fire which burns everything
મામ્ કસ્માત્ ન દહતિ -
why is it not burning me?

||Sloka summary||

"As the tail continued burning Hanuman started thinking. Why is this the fire which is burning everywhere is not burning me." ||53.34||

||Sloka 53.35||

દૃશ્યતે ચ મહાજ્વાલઃ કરોતિ ન ચ મે રુજમ્||53.35||
શિશિરસ્યેવસંપાતો લાંગૂલાગ્રેપ્રતિષ્ટિતઃ|

સ||મહાજ્વાલઃ દૃશ્યતે મે રુજં ન કરોતિ ચ લાંગૂલાગ્રે શિશિરસ્ય સંઘાતઃ પ્રતિષ્ટિતઃ ઇવ ||

||Sloka meanings||

મહાજ્વાલઃ દૃશ્યતે મે -
great fire is seen
મે રુજં ન કરોતિ ચ -
it is not hurting me
લાંગૂલાગ્રે શિશિરસ્ય સંઘાતઃ -
at the tip of my tail
શિશિરસ્ય સંઘાતઃ પ્રતિષ્ટિતઃ ઇવ -
cool mass of ice is placed as if

||Sloka summary||

"The great fire is seen, but it is not hurting me. At the end of my tail, it is cool like there is a mass of ice." ||53.35||

||Sloka 53.36||

અથવા તદિદં વ્યક્તં યદૃષ્ટં પ્લવતા મયા||53.36||
રામપ્રભાવાદાશ્ચર્યં પર્વતઃ સરિતાં પતૌ|

સ|| અથવા યત્ પ્લવતા મયા રામપ્રભાવાત્ પર્વતઃ સરિતાં પતૌ આશ્ચર્યં દૃષ્ટં તત્ ઇદં વ્યક્તમ્||

||Sloka meanings||

અથવા યત્ પ્લવતા મયા-
or else when I was flying
રામપ્રભાવાત્ -
because of Rama's power
પર્વતઃ સરિતાં પતૌ -
mountain floating up in the ocean
આશ્ચર્યં દૃષ્ટં -
surprisingly seen
તત્ ઇદં વ્યક્તમ્ -
now it is clear.

||Sloka summary||

"Or it may be because of Rama's power. Like the wonderful incident of a mountain floating in the sky seen while I leaped" ||53.36||

||Sloka 53.37||

યદિ તાવત્ સમુદ્રસ્ય મૈનાકસ્ય ચ ધીમતઃ||53.37||
રામાર્થં સંભ્રમસ્તાદૃક્કિમગ્નિર્નકરિષ્યતિ|

સ||સમુદ્રસ્ય ધીમતઃ મૈનાકસ્ય રામાર્થં તાદૃક્ સંભ્રમઃ યદિ અગ્નિઃ કિં ન કરિષ્યતિ||

||Sloka meanings||

યદિ સમુદ્રસ્ય ધીમતઃ મૈનાકસ્ય -
if wise Sagara and Mainaka
રામાર્થં તાદૃક્ સંભ્રમઃ યદિ -
had such anxiety to serve Rama
અગ્નિઃ કિં ન કરિષ્યતિ -
why will not God of fire do ?

||Sloka summary||

" If the wise Sagara and Mainaka had such anxiety to serve Rama , why will not god of fire do ? " ||53.37||

||Sloka 53.38||

સીતાયાશ્ચાનૃશં સ્યેન તેજસા રાઘવસ્ય ચ||53.38||
પિતુશ્ચ મમ સખ્યેન ન માં દહતિ પાવકઃ|

સ|| સીતાયાઃ અનૃશંસ્યેન રાઘવસ્ય તેજસા મમપિતુઃ સખ્યેન પાવકઃ મામ્ ન દહતિ||

||Sloka meanings||

સીતાયાઃ અનૃશંસ્યેન -
because of Sita's steadfast chaste character
રાઘવસ્ય તેજસા -
Raghava's luster
મમપિતુઃ સખ્યેન -
my father's friendship
પાવકઃ મામ્ ન દહતિ-
god of fire is not burning me

||Sloka summary||

"Because of Sita's steadfast chaste character, Raghava's luster, and my father's friendship , the god of fire is not burning me." ||53.38||

||Sloka 53.39||

ભૂયઃ સ ચિંતયામાસ મુહૂર્તં કપિકુંજરઃ||53.39||
ઉત્પપાતાથ વેગેન નનાદ ચ મહાકપિઃ|

સ|| કપિકુંજરઃ સઃ મહાકપિઃ ભૂયઃ ચિંતયામાસ | અથ વેગેન ઉત્પપાદ નનાદ ચ||

||Sloka meanings||

કપિકુંજરઃ સઃ મહાકપિઃ -
Vanara, the best among Vanaras
ભૂયઃ ચિંતયામાસ -
again started thinking
અથ વેગેન ઉત્પપાદ નનાદ ચ-
then flew up quickly and roared

||Sloka summary||

"The best among Vanaras again started thinking. Then flew up quickly and roared." ||53.39||

||Sloka 53.40||

પુરદ્વારં તતઃ શ્રીમાન્ શૈલશૃંગમિવોન્નતમ્||53.40||
વિભક્તરક્ષસ્સંભાધ માસસાદાનિલાત્મજઃ|

સ|| તતઃ શ્રીમાન્ અનિલાત્મજઃ શૈલશૃંગમિવ ઉન્નતં વિભક્તરક્ષઃ સંબાધામ્ પુરદ્વારં આસસાદ||

||Sloka meanings||

તતઃ શ્રીમાન્ અનિલાત્મજઃ -
then the illustrious son of wind god
વિભક્તરક્ષઃ સંબાધામ્ -
having freed himself from the Rakshasas
શૈલશૃંગમિવ ઉન્નતં -
which is like the peak of the mountain
પુરદ્વારં આસસાદ-
reached the entrance of the city

||Sloka summary||

"Then the illustrious son of wind god reached the entrance of the city which is like the peak of the mountain and having freed himself from the Rakshasas."||53.40||

||Sloka 53.41||

સ ભૂત્વા શૈલસંકાશઃ ક્ષણેન પુનરાત્મવાન્ ||53.41||
હ્રસ્વતાં પરમાં પ્રાપ્તોબન્દનાન્યવશાતયત્|

સ|| આત્મવાન્ સઃ શૈલસંકાશઃ ભૂત્વા ક્ષણેન હ્રસ્વતાં પ્રાપ્તઃ બન્ધનાનિ અવશાતયત્||

||Sloka meanings||

સઃ શૈલસંકાશઃ -
he of the form of a mountain
આત્મવાન્ ભૂત્વા-
attaining his own form
ક્ષણેન હ્રસ્વતાં પ્રાપ્તઃ -
in a moment became very small
બન્ધનાનિ અવશાતયત્ -
became free of all bonds

||Sloka summary||'

"Hanuman making himself appear like a mountain, in a moment making himself small he cast off all the ropes binding him." ||53.41||

||Sloka 53.42||

વિમુક્તાશ્ચાભવત્ શ્રીમાન્ પુનઃ પર્વતસન્નિભઃ||53.42||
વીક્ષમાણાશ્ચ દદૃશે પરિઘં તોરણાશ્રિતમ્|

સ||શ્રીમાન્ વિમુક્તશ્ચ પુનઃ પર્વતસન્નિભઃ અભવત્| વીક્ષમાણશ્ચ તોરણાશ્રિતં પરિઘં દદર્શ||

||Sloka meanings||

શ્રીમાન્ વિમુક્તશ્ચ -
illustrious one having freed himself
પુનઃ પર્વતસન્નિભઃ અભવત્ -
again assumed the form of the size of a mountain
વીક્ષમાણશ્ચ - looking around
તોરણાશ્રિતં પરિઘં દદર્શ -
sitting on the archway he saw the iron club

||Sloka summary||

"The illustrious one having freed himself again assumed the form of the size of a mountain. Looking around , sitting on the archway he found the iron club."||53.42||

||Sloka 53.43||

સ તં ગૃહ્ય મહાબાહુઃ કાલાયસ પરિષ્કૃતમ્||53.43||
રક્ષિણસ્તાન્ પુનઃ સર્વાન્ સૂદયામાસ મારુતિઃ|

સ|| મહાબાહુઃ સઃ મારુતિઃ કાલાયસપરિષ્કૃતં તં પુનઃ ગૃહ્ય સર્વાન્ તાન્ રક્ષિણઃ સૂદયામાસ||

||Sloka meanings||

મહાબાહુઃ સઃ મારુતિઃ -
strong armed son of wind god
કાલાયસપરિષ્કૃતં -
that which was made of black iron
તં પુનઃ ગૃહ્ય - again seizing that one
તાન્ સર્વાન્ રક્ષિણઃ સૂદયામાસ -
killed all the guards

||Sloka summary||

"The strong-armed son of wind god, again seizing the club made of black iron killed all the guards." ||53.43||

||Sloka 53.44||

સતાન્ નિહત્વા રણચણ્ડવિક્રમઃ
સમીક્ષમાણઃ પુનરેવ લંકામ્||
પ્રદીપ્તલાંગૂલકૃતાર્ચિમાલી
પ્રકાશતાઽઽદિત્ય ઇવાર્ચિમાલી||53.44||

સ|| રણચંડવિક્રમઃ સઃ તાન્ નિહત્વા પુનરેવ લંકાં સમીક્ષમાનઃ પ્રદીપ્તલાંગૂલકૃતાર્ચિમાલી અર્ચિમાલી અદિત્ય ઇવ પ્રકાશત||

||Sloka meanings||

રણચંડવિક્રમઃ -
one who is of fearsome valor in war
સઃ તાન્ નિહત્વા -
he having killed them
પુનરેવ લંકાં સમીક્ષમાનઃ -
gazing at Lanka once again
પ્રદીપ્તલાંગૂલકૃતાર્ચિમાલી -
garlanded by the flames of his tail around
અર્ચિમાલી અદિત્ય ઇવ પ્રકાશત -
shone like the Sun covered with garland of rays

||Sloka summary||

"Hanuman who was of fearsome valor in war with the Rakshasas, having killed them gazed at Lanka once again. Garlanded by the flames of his tail around, he shone like the Sun covered with garland of rays." ||53.44||
The unquestionable highlight of the Sarga is Sita's prayers.

We heard of Hanuma, as the Acharya or the teacher,
who set out in search of the Jiva who strayed away from Paramatman?
Acting as a teacher, he sets out in search of the Jiva.

Having found the Jiva,
having observed Jiva to confirm that he has the necessary characteristics of a Seeker,
he, the teacher, owns the Jiva as a seeker.
Having created the confidence in him as the teacher,
then the teacher becomes the agent for the unification of the Seeker or Jivatma and Paramatma.

In this narration Hanuma is the teacher.
Sita is the Seeker.

The two benefactors or protectors of the Jiva are the teacher and the Supreme being.
The Seeker who goes astray loses both the protectors.

The teacher must be seen in relation to Supreme being
The Seeker is to be seen in relation to the teacher.
For the Seeker the teacher is the guide
Now we see Hanuma and Sita's actions.

While the tail was on fire
Hanuma decides to bear the pain in the interest of his duty. 'રામકાર્યાર્થમ્'.

But Sita could not bear the thought of Hanuma bearing that pain,
She prays to the God of Fire to keep Hanuma cool.

In the relationship between the disciple and the teacher,
how each should act is illustrated by this event

The teacher is responsible for the protection of the disciple.
The disciple under the charge of Guru need not worry about his own protection.
After having obtained a teacher, the Seeker shall be at peace,
knowing that teacher, by extension the Supreme being, is there to show the path.

Similarly, Sita depending on Rama as the Supreme being,
did not use her powers to protect herself.
She has the ascetic powers of a virtuous wife.
She did not use those powers.
She was sure Rama will come and protect here.
But she did use her powers to protect Hanuma.

A disciple under a teacher is also under the protection of the teacher.
The teacher protects the disciple from all sorts of impediments
The disciple under a teacher too has a similar responsibility.
He shall always take charge of physical protection of the Teacher.
Here Sita uses her power for the protection of Hanuma, the teacher.

The teacher who had the grace of the Supreme being,
who continues to serve under the orders of the Supreme?
shall be ready to bear the burdens in serving the Supreme.
He is sure the Supreme being will come to his aid if necessary.

That is what we see in Hanuma
Hanuma, though being tormented by Rakshasa, decides to bear it.
Bears it in the interest of his task for Rama.
Hanuma went around the city as the captive of Rakshasas.
Thus, the roles of the disciple and the teacher is illustrated through this event,

Here the four Slokas of Sita's prayer are important.

યદ્યસિ પતિશુશ્રૂષા યદ્યસ્તિ ચરિતં તપઃ|
યદિ ચાસ્ત્યેકપત્નીત્વં શીતો ભવતુ હનૂમતઃ||28||
યદિકિંચિદનુક્રોશઃ તસ્ય મય્યસ્તિ ધીમતઃ|
યદિ વા ભાગ્યશેષો મે શીતો ભવતુ હનૂમતઃ||29||
યદિ માં વૃત્તિ સંપન્નાં તત્સમાગમ લાલસાં|
સ વિજાનાતિ ધર્માત્મા શીતો ભવતુ હનૂમતઃ||30||
યદિ માં તારયેદાર્યઃ સુગ્રીવઃ સત્યસંગરઃ|
અસ્માદુઃખામ્બુસંરોધાત્ શીતો ભવ હનૂમતઃ||31||

These four Slokas render peace to a burning heart.

one more thing.

Hanuma is Rama's messenger.
Hanuma is captured and brought before Ravana.
We know how Ravana reacted to the same.

There is a similar event in Yuddhakanda.

Rama reaches Lanka with the Vanara Army.
To know more about the Vanara army
Ravana sends two Rakshasas Suka and Sarana to spy on the enemy camp.
Vibhishana finds these two spies moving about in the Vanara camp.
He brings them to Rama.
Rama's statement at that time is indeed a lesson.

"ન્યસ્ત શસ્ત્રૌ ગૃહીતૌ વા
ન દૂતૌ વધં અર્હતઃ"
The spies who discard weapons or who are caught shall not be killed.

Having told this to Vibhishana,
Rama asks the spies whether they got the information they desired.
Rama tells Vibhishana to show whatever is wanted by the spies and let them go.

That is Rama's order.
We can see the contrast of Rama and Ravana's orders.

Ravana is known as a well read one.
But we know from these orders the difference.
Rama combines strength and knowledge with compassion.
Ravana lacks the knowledge and compassion.

Thus, ends Sarga fifty-three of Sundarakanda.

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે આદિકાવ્યે વાલ્મીકીયે
ચતુર્વિંશત્ સહસ્રિકાયાં સંહિતાયામ્
શ્રીમત્સુંદરકાંડે ત્રિપંચાશસ્સર્ગઃ ||

Thus ends Sarga fifty-three of Sundarakanda of Ramayana , the first poem composed in Sanskrit by the first poet sage Valmiki .

|| om tat sat||